Gmina Bałtów charakteryzuje się umiarkowanie korzystnymi warunkami glebowymi oraz cennymi walorami krajobrazowymi i przyrodniczymi, które predysponują gminę do rozwoju funkcji turystycznej. Z tego też powodu została w całości zaliczona do Obszaru Chronionego Krajobrazu Doliny Kamiennej. Najcenniejsza przyrodniczo jest dolina Kamiennej oraz dochodzące do niej doliny mniejszych cieków. Szczególnie interesujące są odsłonięcia wapienne w przełomowym odcinku Kamiennej w okolicach Bałtowa.

Równie cenne przyrodniczo są duże kompleksy leśne zlokalizowane na terenie gminy, będące pozostałością dawnej Puszczy Iłżeckiej. Dominują tutaj siedliska lasów i borów mieszanych oraz grądów. Szczególnie cenne fragmenty naturalnych drzewostanów (grądy świetliste, dąbrowy) objęte są ochroną rezerwatową. Niezwykle cenne przyrodniczo jest runo tych zbiorowisk, z szeregiem rzadkich i chronionych gatunków roślin.

Istniejąca dolina rzeczna wraz z lasami tworzy, ważny nie tylko w skali gminy, ale i w układzie regionalnym, system powiązań przyrodniczo - ekologicznych.

Charakterystycznym elementem szaty roślinnej gminy są wielogatunkowe, barwne agrocenozy chwastów polnych towarzyszących uprawom z szeregiem rzadkich w skali kraju składników flory rodzimej ( liczne gatunki pochodzące z południowo - wschodniej Europy i z obszaru śródziemnomorskiego). Na miedzach pół uprawnych i obrzeżach lasów wykształciły się liczne zarośla krzewiaste z dominującą leszczyną i tarniną. Zakrzewienia te pełnią ważne funkcje ekologiczne (glebochronne, wiatrochronne, biocenotyczne i krajobrazowe).

Prawie cały obszar gminy został uznany, zgodnie z koncepcją krajowej sieci ekologicznej ECONET-PL, za fragment węzła ekologicznego o randze międzynarodowej (Obszar Środkowej Wisły). Obszar ten jest ważnym elementem krajowego i europejskiego systemu przyrodniczego.